Öne Çıkanlar 2018 DİYANET MBSTS SORU VE CEVAPLARI Afrin şehid haftanın hutbesi enflasyon zammı PKK hain kalleş saldırı Hulusi Akar savunma bakanı dernek başkanı ali erbaş Göreve İade edilen diyanet pergoneli maaş zammı memur zammı vaiz ataması imamlara uyarı İmam bekaroğlu Diyanet işleri başkanı Erbaş

Destansı bir hüzündür Gümüş motor fabrikası

Tarihten ibret almak tarihi bilmekle olur. Her müslüman Türk`ün bilmesi gereken bir destandır Gümüş motor fabrikası

Destansı bir hüzündür Gümüş motor fabrikası

Türkiye’nin ilk motor fabrikası nasıl sustu?

Necmettin Erbakan girişimci ruhu ile Türkiye'nin tarihine damga vuran liderlerden birisi olmuştur.

Türkiye'nin ilk yerli ve milli motoru Necmettin Erbakan'ın ileri görüşlülüğü ve azmi sayesinde üretilmişti. Adına 'Gümüş Motor' denilen bu motor çalışmasının akıbeti malesef adı gibi parlak olmadı. İşte Türkiye'nin sanayicilik tarihinde belkide en önemli adımlardan biri olan Gümüş Motor'un dramatik hikayesi

Erbakan Hoca’nın Gümüş Motor’u sustu

3 Şubat 2012 günü Hürriyet Gazetesinde bu başlıkta çıkan haber, Gümüş Motor’un kapandığını duyuruyordu. Haberin devamında şöyle yazıyordu; ‘Geçtiğimiz yıl vefat eden Necmettin Erbakan tarafından yarım asrı aşkın bir süre önce kurulan Pancar Motor Fabrikası’nın kapısına sessiz sedasız kilit vurulduğu ortaya çıktı.’

Peki sessiz sedasız kapatılan ve insanların akıbetinden aylar sonra haberdar olduğu Gümüş Motor neydi ve Erbakan’la bağlantısı nereden geliyordu?

50’li yıllarda yüzlerce kişinin bir hayalin peşinden giderek ortaya çıkardığı Gümüş Motor, Türkiye için ne anlam ifade ediyordu?

İşte Necmettin Erbakan’ın siyasi hayatını özetleyen ‘mesele Türkiye’nin şeftali yerine motor üretmek istemesiydi’ sözüne ilham olan Gümüş Motor’un yarım asrı aşan hikayesi…

Yerli motor fikri nasıl ortaya çıktı?

Türkiye 1950’lerdeki Demokrat Parti iktidarıyla birlikte koca bir şantiyeye dönüşürken, yapılan yollar, köprüler ve barajlarla birlikte ülke yeni bir hüviyet kazanmıştı.

Demokrat Parti, Adnan Menderes'in liderliğinde Türkiye'de ağır sanayi hamlesini başlatmıştı.

DP iktidarı gücünü kırsal kesimdeki vatandaştan alırken tarımsal üretimin artırılması için ülkenin her yerine barajlar yapılıyordu. Ancak ülkenin daha ciddi bir kalkınmaya ihtiyacı vardı ve yapılanlar yeterli görülmüyordu.

Henüz 30 yaşındaki Cumhuriyetin tam anlamıyla kalkınması için sanayide gelişim göstermesi gerekiyordu. Bu dönemde hükümet tarafından Sanayi’nin geliştirilmesi adına yeni bir proje oluşturulmak istendi. DP hükümetinin tarımsal sulamada kullanılacak motorların üretimi için bir fabrika kurulmasını temel alan projesi o yıllarda İTÜ Motor Laboratuvarında çalışan genç bir mühendisin dikkatini çekti. Bu genç mühendis İTÜ’yü tarihi bir dereceyle bitirdikten sonra Almanya’da eğitim görmüş ve Alman Hükümetinin dahi çalışmak isteyeceği kadar başarılı bir akademisyen olan Doçent Doktor Necmettin Erbakan’dı…

Zekasını makinelerin ölçemediği adam: Erbakan

‘Zekamı ölçmeye makine dayanmaz’ diyen Necmettin Erbakan, İTÜ’yü 4 üzerinden 3.96 not ortalamasıyla birinci bitirirken, daha sonra yüksek lisanstaki yeterlilik tezinde elde ettiği başarıyla okulu tarafından Almanya’daki Aachen Teknik Üniversitesine gönderilmişti.

Necmettin Erbakan, okuduğu okullarda üstün başarısı ile dikkat çeken bir öğrenciydi.

Aachen Teknik Üniversitesinde araştırmalarına devam eden Erbakan, burada geçirdiği süre zarfında biri doktora tezi, biri İTÜ için doçentlik, bir diğeri de Alman İktisat Bakanlığı için ‘Motorlarda Ekonomi’ olmak üzere üç tez hazırladı. Özellikle dizel motorlarda püskürtülen yakıtın nasıl tutuştuğunu matematiksel olarak açıklayan tez Alman dergilerinde yayımlandığında büyük ilgi gördü. Bu tez DEUTZ fabrikaları Genel Müdürü Prof. Dr. Flatz’ın da ilgisini çekmiş ve genel müdür Erbakan’ı Leopard tanklarının motorlarıyla ilgili olarak araştırma yapmak üzere DEUTZ’a davet etmişti.

Erbakan, Almanya’da geçirdiği günlerde ciddi bir tecrübe edinmiş, Alman Ordusu için araştırmalar yapan DVL Araştırma Merkezinde Prof. Dr. Schmidt ile çalışmalar yapmıştı.

Erbakan'ın gençlik yıllarından bir fotoğraf karesi

Alman Ekonomi Bakanlığının, Ruhr sahasındaki fabrikalarında araştırma yapmak üzere kurulan ekibin içerisinde yer alan Erbakan, 15 gün boyunca Ruhr sahasındaki ağır sanayi fabrikalarını gezdi. Savaştan yeni çıkan Almanya’daki gelişmeleri yerinde takip eden Erbakan’ın ilerleyen yıllarda sıkça dile getireceği ‘ağır sanayi hamlesi’ fikri de kafasında tam olarak bugünlerde oturdu.

  • 1953 yılında doçentlik sınavlarına girmek için Türkiye’ye dönen Necmettin Erbakan, 27 yaşında İTÜ tarihinin en genç doçenti olarak okul tarihine geçti.

Doçent olduktan sonra tekrar Almanya’ya gitti ve DEUTZ firmasında 6 ay süreyle baş araştırma mühendisi olarak çalıştı. 1954 yılında Türkiye’ye gelerek askere giden Erbakan, askerliğinin ilk altı ayını yedek subaylık eğitimini aldığı Kağıthane’de yapmış, daha sonra İstanbul’daki Halıcıoğlu İstihkam Bakım Bölüğünde 6 ay asteğmen, 6 ay da makinelerin bakım ve onarımından sorumlu teğmen olarak askerlik görevini tamamlamıştı. Askerliğini bitirdikten sonra İTÜ’nün Motorlar Laboratuvarında çalışmalarına devam eden Erbakan, burada ülkenin ilk yerli motorunu yaparak da tarihe geçecekti.

Genç bir mühendis bir hayalin peşinde

Erbakan’ın en büyük hayallerinden biri Türkiye’de yerli motor üretimiydi ve 1954 yılında hükümetin oluşturmak istediği proje bunun için bir fırsattı. Hayalinin peşinden gitmek üzere akademik çevreden uzaklaşarak iş hayatına girdi.

Necmettin Erbakan öncülüğünde kurulan Gümüş Motor Fabrikası 1960 yılında Maliye Vekili Hasan Polatkan’ın katılımıyla seri üretime başlamıştı.

Projeye göre, tarımsal sulamada kullanılacak 5-15 beygir gücünde tek ya da çift silindirli dizel motorlar ile pompalar yapmak amacıyla bir fabrika kurulması öngörülüyordu. Hükümet bunu yapacak girişimcilere destek verecek ve Türkiye yerli motor üretimine başlayacaktı. O günlerde birçok insanın kulağına deli saçması olarak gelen bu hayal için Erbakan kolları sıvadı ve projeyi hayata geçirmek üzere çalışmalara başladı.

Her bir hissedarın %5’den fazla hisse sahibi olamayacağı proje kapsamında 300’e yakın ortak bir araya getirildi ve hükümetin de 1 milyon 300 bin dolarlık yardımıyla 26 Ocak 1956’da Gümüş Motor Fabrikası kuruldu. 1 Temmuz 1956’da Bayrampaşa’da fabrika temelleri atılırken, fabrikanın genel müdürlüğüne proje için gecesini gündüzüne katan Necmettin Erbakan getirildi.

Maliye Vekili Hasan Polatkan ile Necmettin Erbakan yeni açılan fabrikayı geziyor.

Gümüş Motor, Türkiye’nin ilk yerli üretim motor fabrikası olacak, Erbakan bu fabrikayla Türkiye’de yerli motor üretileceğini ispat edecekti.

  • Sonraki yıllarda Motor Fabrikasının ismi sıkça tartışılacak, Erbakan’ın bu ismi koyarken bağlı olduğu Gümüşhanevi Tekkesinden esinlendiği iddia edilecekti.

Gümüş Motor, başlangıçta yaşadığı ekonomik sıkıntılara rağmen asla banka kredisi ve sermaye artırımına gitmedi. 1960 yılında fabrikayı gezen dönemin Başbakanı Menderes, Erbakan’ı bizzat taktir ederek, ihtiyaç duyulan paranın bizzat hükümetten tarafından tahsisini sağladı.

Gümüş Motorun ürettiği eserler müzede sergileniyor ve halen çalışır durumdalar.

Gümüş Motor, 1960’da seri üretime geçti ve piyasada 7000 lira civarındaki motorların muadilini 5000 liradan satmaya başladı. Kimsenin inanmadığı hayal gerçeğe dönüşmüş, Türkiye yerli motor üretmeye başlamıştı. Ancak o günlerin Türkiye’sinde yerli üretim yapmak o kadar kolay değildi. Gümüş Motor artık ithal motor tüccarlarının hedefi haline gelmişti.

Fabrika’nın bu başarısı ithalatı arttırmış ve piyasaya sürülen yabancı motorlar bir anda 4000 liradan satılmaya başlanmıştı. İthal mallarla rekabete girmek için motor fiyatlarını 3500 liralara kadar gerileten Gümüş Motor’un bu hamlesine karşı ithal motorların fiyatları 2800 liralara kadar geriledi. Bu rekabet fabrikanın durumunu iyice zora sokarken, Gümüş Motor’un hisse senedi fiyatları düşmeye başladı.

Türkiye Şeker Şirketi, aşağıdan aldığı hisse senetleriyle Gümüş Motor’un %51’ine sahip olunca durum iyice karışmaya başladı ve yönetimsel sorunlar çıkmaya başladı. Türkiye Şeker, fabrikanın başında bulunan Erbakan’a karşı tavır alırken, ona karşı sıkı bir mobbing uygulanmaya başladı.

Erbakan ve arkadaşları yerli ve milli bir motor için durmadan çalışıyordu.

Fabrika’nın başından ayrılmak zorunda kalan Erbakan 1963’de üniversitedeki görevine geri döndü. Sonu zoraki bir ayrılıkla neticelense de Erbakan, Türkiye’nin yerli motor üretebileceği iddiasını ispatlayabilmişti. Gümüş Motor’un ilk yıllardaki başarısı Erbakan’ı İstanbul Sanayi Odası Makine İmalatçıları Sanayi Meslek Komitesi Başkanlığına getirdi.

Erbakan yıllar sonraGümüş Motor’un hikayesini ise kısaca şöyle anlatacaktı;

Gümüş Motor fabrikasında üretim esnasında çekilmiş bir fotoğraf karesi

  • ‘Gümüş Motor Fabrikası kurulurken iki büyük hadise olmuştur. Bir tanesi, 1951’de çıkan bir karar olmuş, %40 tazminini istemek olmuştur. Ve 6 milyon liraya çıkması gereken fabrika 25 milyon liraya çıkmak mecburiyeti ile karşı karşıya kalmıştır. Arkasında bir banka, bu aradaki farkları kapatacak mali bir kaynak olmadığı için, yalnız kendi gayret ve ortaklarına dayandığı için, bu mali imkanın temini birtakım müşkülat arz etmiştir. O yılların zaruretinden dolayı. Ama bu akıl havsala almaz müşkülatı dahi, o fabrika içinde çalışan insanlar gece yarılarına kadar çalışarak üç ay, hatta hiç aylık almadan çalışarak, ancak kendi gayretleriyle kendi göğüsleriyle karşılamışlardır. Şu anda da huzurlarınızda, o büyük gayretleri beraberce yaşadığımız kardeşlerimiz var.
  • Gümüş Motor imalathanesi

  • Ne olmuş? Memleketin en büyük fabrikası kurulmuş. Türkiye’de motor imal edilmiş ve bütün diğer sanayiinin de kurulabileceğine herkes inandırılmış. Asıl büyük kaynak bu. Bir şeftaliden başka bir şey yapamayız diyordu herkes kongrede. Ama işte motor yapıldı deyince hepsinin sesleri kesildi. Ve bugün motor da yapılır, otomobil de yapılır, hepsi de yapılır, diyorlar. Ancak yine de yapılamıyor. Çünkü motorlar yabancı sermayeye yaptırılmak istendi. Onlar da Türkiye’de motor yapılmasını dolayısıyla geciktirdiler.’

Erbakan sonrası isim değişiyor: Pancar Motor

Erbakan’ın Genel Müdürlüğü bırakmasından hemen sonra şirketin ismi Pancar Motor olarak değiştirildi. Türkiye Şeker’e geçtikten sonra maddi sorunları aşan Pancar Motor’da 1980'lerin başına kadar her şey yolunda gitti. Üretilen motor sağlam ve kullanıcı ihtiyaçlarına uygun olduğu için çok tutulmuş, tarım faaliyetinin büyük devlet teşviği aldığı bu dönemde çokça satılmış, yavaş yavaş yaşayan bir efsane halini almıştı. O kadar ki, ağırlıklı olarak tarım ve marin amaçlı kullanılan bu motorların tümüne, markasına bakılmaksızın “Pancar Motor” diye hitap edilir olmuştu.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.